Fabryka materiałów wybuchowych Brożek, Zasieki

Fabryka materiałów wybuchowych Brożek, Zasieki
Fabryka materiałów wybuchowych w Brożku / Zasiekach (niem. Forst-Berge): Deutsche Sprengchemie Forst-Scheuno
Województwo: lubuskie, powiat żarski, gmina: Brody.
Trasa: piesza, rowerowa
Rodzaj nawierzchni: głównie leśne drogi, również drogi asfaltowe i betonowe, większość budynków w lesie
Stopień trudności: średni
Długość trasy: szer. 2 km, dłg. 5 km (na zwiedzanie można poświęcić cały dzień)
Należy zachować szczególną ostrożność przy eksploracji terenu.

Galeria zdjęć bunkrów w Brożku

Mapa online fabryki (obszar widoczny po najechaniu) / Mapy terenu fabryki do ściągnięcia na dole strony!

Historia fabryki

Krótki przed rozpoczęciem II Wojny Światowej, w końcówce lat 30. XX wieku władze hitlerowskich Niemiec zdecydowały się wybudować fabrykę materiałów wybuchowych w południowo-wschodniej części Forst – Berge. W roku 1938 stworzono projekt zakładów chemicznych, których główną siłą roboczą miała być praca jeńców wojennych. Tak też się stało – ukończona w 1941 roku fabryka wraz z kompleksem DAG pod Nowogrodem Bobrzańskim mieściła około 25 tysięcy robotników różnego pochodzenia (Polska, Czechy, Belgia, Jugosławia, Holandia, Rosja, itd.).

Na terenie fabryki prawdopodobnie obowiązywały surowe zasady, dzięki którym utrzymywano w tajemnicy rozmiar przedsięwzięcia. Wielu z robotników nie miało pojęcia jak ogromny kompleks stanowi fabryka w Brożku. Według znalezionego w internecie opracowania kompleks ten nie był jedyną własnością koncernu Deutsche Sprengchemie GmbH. Inne linie produkcyjne funkcjonowały w Klietz, Moschwig, Torgelow, Geretsrried, Oderberg, Kraiburg, Dreetz oraz Dannenwalde.

Galeria zdjęć kotłowni działającej na terenie fabryki

Zabudowania ciągną się w lasach na południu Zasiek, wzdłuż Nysy Łużyckiej. Na rzece funkcjonuje elektrownia wodna, podobnie w energię elektryczną zasilana była cała fabryka. Teren przecinała gęsta sieć torów kolejowych oraz jeszcze gęstsza betonowych ulic. Obszar, na którym usytuowane był obiekty zajmował około 500 hektarów. Całość otoczona była wysokim na 2,5 metra płotem. Żelbetonowe bunkry, które stoją do dziś, często mają ściany grubością przekraczającą 2 metry. Pokryte są warstwą ziemi, na której rosną sosny i krzewy. Taki zabieg pozwalał lepiej zamaskować obiekty przemysłowe. Na terenie funkcjonowały dwie elektrociepłownie, które wybudowano kilkanaście metrów pod poziomem ziemi. Na powierzchni widać tylko niepozorny, jednokondygnacyjny budynek. Zastosowano podobny jak w Krzystkowicach mechanizm teleskopowych kominów, które chowały się wewnątrz budynku podczas zagrożenia nalotami czy zwiadów obcych wojsk. Każda z elektrociepłowni wchodziła w skład jednego z dwóch bliźniaczych obozów, których symetryczny zarysy można rozpoznać na mapach.

Wideo: fabryka amunicji

Prawdopodobnie produkowano tutaj NITROPEN oraz proch strzelniczy. Być może składniki te wykorzystywane były do produkcji amunicji w odległej o około 50 kilometrów fabryce DAG pod Nowogrodem Bobrzańskim.

Fabryka przestała funkcjonować w ostatni dzień lutego 1945 roku. Scenariusz zaprzestania produkcji był typowy: produkcja trwała do ostatniej chwili, a tuż przed wkroczeniem wojsk radzieckich Niemcy ewakuowali najcenniejszy sprzęt i zapasy chemikaliów. Resztę zagrabili Rosjanie. Pozostałości Polacy wywieźli w głąb Polski do działających wewnątrz kraju zakładów przemysłowych.

Brożek współcześnie

Do 1960 roku obszar był zajmowany przez wojsko polskie. Od tego czasu obszar nie jest chroniony i był kilkukrotnie rozminowywany. Nie wiadomo jednak jakie niebezpieczeństwo stanowią pozostałości bunkrów, obiektów i co skrywają okoliczne lasy. Okoliczni mieszkańcy opowiadają o wykopywaniu łatwopalnych materiałów spod powierzchni ziemi i wykorzystywaniu ich w celach gospodarczych.

Niestety na terenie Brożka dochodziło do wypadków śmiertelnych, a mieszkańcy Zasiek w bezpośrednich rozmowach odradzają penetracji i eksploracji terenu. W 2003 roku w wyniku wybuchu w bunkrze zginęły dwie osoby – potężny, masywny żelbetonowy schron aż rozpadł się od siły wybuchu. Rok później na terenie poniemieckiej fabryki, ponownie w wyniku wybuchu, zginął mężczyzna, próbując spenetrować okoliczną studzienkę.

Dziś teren jest częściowo sprywatyzowany i na jego obszarze mieści się m.in. pieczarkarnia, magazyny oraz teren służący do rozgrywek paintball’a. Część z obiektów jest sukcesywnie rozbierana lub zasypywana. Niestety nie wiadomo do końca jaki los czeka pozostałości fabryki, jedną z opcji jest utworzenie ścieżek dydaktycznych w celu rozwoju turystyki. Przypominam, że należy zachować szczególną ostrożność podczas penetracji terenu, nie wchodzi w zagrodzone i miejsca, przestrzegać zakazów i ostrzeżeń i najlepiej poruszać się po uczęszczanych drogach i ścieżkach.

Ruiny mostu Zasieki – Forst

Most łączący lewobrzeżną (dziś niemiecką) i prawobrzeżną (dziś polską) część Forst nosił nazwę t Lange Brucke (Długi Most). Łączył dzisiejsze Zasieki z Forst – jednak w wyniku działań wojennych został zniszczony. Jego urok i piękno można dostrzec na przedwojennych pocztówkach.

Współcześnie przez Nysę przerzucono nowy most, zlokalizowany w kierunku północnym od starego obiektu. Władze Niemiec planują zrekonstruowanie budowli i przywrócenie jej dawnej świetności. W pobliżu zlokalizowany był park – pozostała po nim jedynie zrujnowana, porośnięta trawą fontanna. Jadąc kilka kilka kilometrów w głąb Zasiek, w kierunku wschodnim, natkniemy się na pomnik poświęcony ofiarom wojny.

Zasieki – Forst: zdjęcia historyczne

Podoba Ci się? Udostępnij stronę znajomym!

Facebooktwittergoogle_plusFacebooktwittergoogle_plus

Podoba Ci się mój przewodnik? Umieść link na swojej stronie!

Co o tym myślisz ?